Γιαννης Παπαδοπουλος

Για μια ματωμένη φανέλα…

In Συνεντεύξεις on Φεβρουαρίου 21, 2010 at 4:52 μμ

Ο Αχμάντ Μπαντέμπι πλήρωσε για αυτή τη φωτογραφία με την ελευθερία του. Φωτογραφία: Jamshid REUTERS

Αν οι διαδηλώσεις στο Ιράν είχαν πρόσωπο, θα ήταν αυτό του Αχμάντ Μπατέμπι. Η εικόνα του έκανε το γύρο του κόσμου το 1999 όταν στους δρόμους της Τεχεράνης ύψωνε τη ματωμένη φανέλα ενός φοιτητή. Μια είκονα για την οποία πλήρωσε με φυλάκιση, βασανιστήρια και απειλές θανάτου. Ώσπου δραπέτευσε και βρήκε πολιτικό άσυλο στην Αμερική. Μιλήσαμε μαζί του για τους εφιάλτες του, το σκοτεινό παρόν και το αβέβαιο μέλλον της πατρίδας του.

Χρειάστηκαν πάνω από είκοσι τηλεφωνήματα και δεκάδες e-mail για να τον εντοπίσω. Μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων και φίλοι του είτε είχαν χάσει τα ίχνη του, είτε ήταν επιφυλακτικοί. Μια φορά κυνηγημένος, πάντα κυνηγημένος.

Τις τελευταίες δύο βδομάδες, από το νέο του σπίτι στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ, ο Αχμάντ Μπατέμπι παρακολουθεί τις διαδηλώσεις στο Ιράν. «Μετανιώνω που έφυγα», μου λέει  με τη βοήθεια διερμηνέα. Τα αγγλικά του δεν είναι ακόμα καλά. «Αν βρισκόμουν τώρα στο Ιράν θα μπορούσα να βοηθήσω τους συμπατριώτες μου και θα διαδήλωνα και εγώ ενάντια στην κυβέρνηση του Αχμαντινετζάντ». Έχουν περάσει περίπου δέκα χρόνια από τότε που ο Μπατέμπι φώναζε συνθήματα στους δρόμους. Σε μια διαδήλωση που θα του άλλαζε τη ζωή.

Ήταν 1999. Από τις πρώτες φορές που το νέο καθεστώς του Ιράν δοκιμαζόταν, είκοσι χρόνια μετά τη βίαιη εγκαθίδρυσή του. Οι δρόμοι της Τεχεράνης έβραζαν. Φοιτητές διαμαρτύρονταν για το κλείσιμο της μεταρρυθμιστικής εφημερίδας «Σαλάμ». Ο Αχμάντ Μπατέμπι, τελειόφοιτος της σχολής φωτορεπόρτερ, άφησε στα μισά μια ταινία που έφτιαχνε για τα ναρκωτικά και έγινε ένα με το εξεγερμένο πλήθος.

Σε μια από τις πορείες η αστυνομία απάντησε στους διαδηλωτές με σφαίρες. Ένας φοιτητής στο έδαφος. Αιμορραγούσε. Ο Μπατέμπι του έσκισε τη φανέλα και πίεσε την πληγή για να σταματήσει το αίμα. Τον μετέφερε σε μια πρόχειρη κλινική που είχαν στήσει φοιτητές ιατρικής και έπειτα ύψωσε στο δρόμο τη ματωμένη φανέλα. Ήθελε να προειδοποιήσει τους διαδηλωτές ότι κινδυνεύουν. Ένας φωτογράφος απαθανάτισε τη στιγμή. Τις επόμενες μέρες το περιοδικό «Economist» κυκλοφόρησε με την εικόνα του στο εξώφυλλο: Ένας νέος με μούσι και μαλλί που θύμιζε Τζόνι Ντεπ. Στο αριστερό του μπράτσο είχε δέσει μια μαύρη κορδέλα. Τα μανίκια από το πουκάμισό του ήταν διπλωμένα λίγο πιο πάνω από τους αγκώνες. Και στα χέρια του τσίτωνε μια φανέλα με κόκκινους λεκκέδες. Στα μάτια του απόγνωση.

Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε όσο ο Μπατέμπι βρισκόταν στη φυλακή. Είχε συλληφθεί κατά τις διαδηλώσεις. Τον είχαν στην απομόνωση για επτά μήνες μέχρι να τον οδηγήσουν στο δικαστήριο. «Με αυτή τη φωτογραφία υπέγραψες τη θανατική ποινή σου», του φώναξε ο δικαστής δείχνοντας το εξώφυλλο του «Economist». «Δυσφήμισες την Ισλαμική Δημοκρατία που είναι ο εκπρόσωπος του Θεού στη Γη», του είπε. «Τη δυσφήμισες σε ολόκληρο τον κόσμο. Πρέπει να καταδικαστείς σε θάνατο». Χρειάστηκαν λιγότερο από τρία λεπτά για να βγει ετοιμηγορία: θάνατος με απαγχονισμό.

Τον οδήγησαν στη φυλακή Evin, στα προάστια της Τεχεράνης. Εκεί πέρασε τους επόμενους 17 μήνες μετά την καταδίκη του μέσα σε ένα κελί όχι μεγαλύτερο από μια μπανιέρα. Το φως δεν έσβηνε ποτέ. Σε λίγες μέρες έχασε την αίσθηση του τόπου και του χρόνου. Τον οδηγούσαν στην τρέλα. Τα ψυχολογικά βασανιστήρια εναλλάσονταν με τα σωματικά. Του έσπασαν με κλωτσιές τα δόντια. Του χτύπησαν τους όρχεις με καλώδιο και βούτηξαν το κεφάλι του σε μια λεκάνη με περιττώματα.

Ήθελαν να ομολογήσει ότι οι κόκκινοι λεκκέδες στη φανέλα δεν ήταν αίμα ανθρώπινο, αλλά σάλτσα ντομάτας ή αίμα κατσίκας. Προσπάθησαν να τον σπάσουν με στέρηση ύπνου. Δεν είχε κοιμηθεί για 72 ώρες σερί και όταν τα μάτια του βυθίζονταν τον χαστούκιζαν για να μείνει ξύπνιος. Όμως αργότερα ούτε τα χτυπήματα ήταν ικανά να κάμψουν την κούραση του. Τότε οι φρουροί τον έκοψαν στις παλάμες και έβαλαν στις πληγές του αλάτι.

Το ύστατο βασανιστήριο όμως ήταν η απειλή του θανάτου. Τον οδηγούσαν σε ένα δωμάτιο και του περνούσαν θηλιά στο λαιμό. Δεξιά και αριστερά του είχε άλλους δύο φυλακισμένους. Ο δήμιος τους απαγχόνιζε και ο Μπατέμπι τους έβλεπε να σπαρταράνε δίπλα του. Κάθε φορά νόμιζε ότι έρχεται η σειρά του. Στο τέλος όμως οι φρουροί έβγαζαν τη θηλιά και τον μετέφεραν στο κελί του.


Η απόδραση

Όσο καιρό βρισκόταν στη φυλακή, ανθρωπιστικές οργανώσεις μάχονταν για την απελευθέρωσή του. Η πίεση που άσκησαν οι ακτιβιστές απέδωσε, αφού η ποινή του Μπατέμπι μειώθηκε αρχικά στα 15 χρόνια και έπειτα στα 10. Το 2005 του χορηγήθηκε μια μέρα άδεια για να δώσει εξετάσεις σε ένα μάθημα στο πανεπιστήμιο. Αποφάσισε να δραπετεύσει. Έζησε για πέντε μήνες σαν κυνηγημένος και παντρεύτηκε μια οδοντογιατρό. Διέλυσαν το γάμο τους όταν αυτή οδηγήθηκε στη φυλακή. Αργότερα ήρθε η σειρά του Μπατέμπι. Τον συνέλλαβαν ξανά το 2006. Τον επόμενο χρόνο έπαθε εγκεφαλικό. Οδηγήθηκε στο νοσοκομείο απ’ όπου σχεδίασε την απόδρασή του.

Με τη βοήθεια της Ιρανο-Αμερικανής δικηγόρου Λίλι Μαζεχέρι ο Μπατέμπι έφυγε από το Ιράν. Μια ομάδα Κούρδων λαθρέμπορων τον οδήγησε μέσα από ναρκοπέδιο στο Ιράκ. Από εκεί ο Μπατέμπι πέταξε για Ουάσιγκτον όπου πήρε πολιτικό άσυλο. Τον τελευταίο χρόνο ζει στη Βιρτζίνια.

Η κουβέντα μας γίνεται όσο οι δρόμοι της Τεχεράνης βάφονται ξανά με αίμα. Δέκα χρόνια μετά τις διαδηλώσεις στις οποίες πήρε μέρος ο Μπατέμπι, το Ιράν ζει ξανά μέρες ταραχής.

Στις πρόσφατες προεδρικές εκλογές αναδείχτηκε νικήτρια η παράταξη του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Οι υποστηρικτές όμως του μεταρρυθμιστή υποψηφίου Μιρ Χοσεΐν Μουσαβί θεώρησαν το αποτελέσμα πλαστό. Καταγγελίες για νοθεία στις κάλπες έβγαλαν εκατοντάδες χιλιάδες Ιρανούς στους δρόμους. Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της χώρας Αλί Χαμεϊνί αποδέχτηκε την επανεκλογή του Αχμαντινετζάντ και οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις πνίγηκαν στις σφαίρες και το αίμα με τους νεκρούς να φτάνουν τους δέκα την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές.

Ο Μπατέμπι παρακολουθεί τις εξελίξεις στο Ιράν μέσω του Ίντερνετ. «Μιλάω με e-mail με τους φίλους μου, αλλά αποφεύγω την επικοινωνία με την οικογένειά μου. Φοβάμαι μήπως υποφέρουν από το καθεστώς σε περίπτωση που μου μιλήσουν», λέει.

Ακόμα δεν έχει προσαρμοστεί στη νέα του ζωή στην Αμερική. «Ουσιαστικά ζω σε δύο κόσμους…» λέει. Την ημέρα δουλεύει ως ακτιβιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη νύχτα προσπαθεί να παρακολουθήσει τι συμβαίνει στο Ιράν και να μιλήσει με γνωστούς του.

Το σκοτεινό παρόν

«Πρέπει να επέμβουν οι ΗΠΑ και άλλες χώρες στο Ιράν», λέει ο Μπατέμπι. «Αυτό που συμβαίνει τώρα στην πατρίδα μου είναι σφαγή. Αν ο κόσμος θέλει να απαλλαχτεί από την τρομοκρατία, αν θέλουν να υπάρξει ειρήνη μεταξύ Αράβων και Ισραηλινών και αν θέλουν να σταματήσει η πυρηνική απειλή, πρέπει να επέμβουν τώρα για να βοηθήσουν τον Ιρανικό λαό».

Σύμφωνα με τον Μπατέμπι ο Αχμαντινετζάντ είναι ένας «επικίνδυνος ηγέτης που δε νοιάζεται για τη δημοκρατία». Ο ίδιος ο Μπατέμπι έχει ζήσει στο πετσί του τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν. Ακόμα τον συντροφεύουν εφιάλτες.

Κανείς δεν είναι σε θέση να επιβεβαιώσει όλα τα λεγόμενα του για τα βασανιστήρια που πέρασε. Ωστόσο μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων παραδέχονται ότι στις φυλακές του Ιράν δεν υπάρχει αξιοπρέπεια. «Τα βασανιστήρια είναι πραγματικότητα», λέει ο Χαντί Γκαέμι ακτιβιστής στις ΗΠΑ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν. «Οι πολιτικοί κρατούμενοι στο Ιράν ξεπερνούν τους 500. Στα 30 χρόνια που τους βοηθάω, έχω δει ανθρώπους ράκη. Δεν μπορούν να σβήσουν από τη ψυχή και το μυαλό τα όσα πέρασαν στις φυλακές».

Οι πυροβολισμοί της αστυνομίας κατά των διαδηλωτών στα πρόσφατα επεισόδια του Ιράν είναι ίσως το λιγότερο μπροστά σε άλλες απάνθρωπες πρακτικές που επιτρέπονται στη χώρα, όπως ο θάνατος με λιθοβολισμό. Στα δέκα του χρόνια ο Μπατέμπι έγινε μάρτυρας ενός αντίστοιχου φόνου. Δίπλα στο σχολείου του είχαν θάψει μέχρι τη μέση στο έδαφος έναν άνδρα που κατηγορούταν για μοιχεία. Του είχαν φορέσει μια κουκούλα. Οι Φρουροί της Επανάστασης (σώμα του στρατού που δημιουργήθηκε μετά την επανάσταση του ’79) τον χτυπούσαν με κομμάτια από τσιμέντο και ο όχλος κοιτούσε.

Η Λίλι Μαζαχέρι, η δικηγόρος που συντόνισε την απόδραση και σωτηρία του Μπατέμπι, λέει ότι βασανιστήρια και δημόσιοι λιθοβολισμοί εξακολουθούν να γίνονται στο Ιράν. Για την ίδια, η τωρινή εξέγερση δεν έχει να κάνει τόσο με το αποτέλεσμα των εκλογών και την πίστη του κόσμου στον Μουσαβί. «Είναι απλά μια αντίδραση έπειτα από 30 χρόνια καταπίεσης. Μια κραυγή για ελευθερία», λέει. «Στο Ιράν υπάρχουν σήμερα δύο κόσμοι. Στη δημόσια ζωή τους βλέπεις όλους ντυμένους στα σκούρα. Στην ιδιωτική ζωή βλέπεις κινήματα ραπ μουσικής, λεσβιακές κοινότητες και πάρτι με αλκοόλ παρά τις απαγορεύσεις. Ήρθε η ώρα αυτός ο κόσμος να διεκδικήσει την ελευθερία του».

Το αβέβαιο μέλλον

Και ο Μπατέμπι εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση για να βοηθήσει στον εκδημοκρατισμό του Ιράν. Είναι βασικό στέλεχος της οργάνωσης των ακτιβιστών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν (www.hra-iran.org) και εμφανίζεται συχνά στην αμερικανική τηλεόραση για να μιλήσει για την πατρίδα του. «Οι Ιρανοί πρέπει να συνεχίσουν τις διαμαρτυρίες», λέει. «Δεν πρέπει να καταφύγουν όμως στη βία. Η πιο αποτελεσματική μέθοδος ίσως θα ήταν μια μαζική απεργία για να παραλύσει το κράτος».

Το μέλλον της πατρίδας του είναι αβέβαιο και ο ίδιος αρνείται να κάνει προβλέψεις. «Θα εξαρτηθούν πολλά από τις άλλες χώρες. Αν δεν αναγνωρίσουν την κυβέρνηση Αχμαντινετζάντ, τότε ίσως αλλάξει κάτι στο Ιράν». Παρά τα όσα πέρασε ο Μπατέμπι δηλώνει ότι δε θα άλλαζε τίποτα από το παρελθόν. «Αν μπορούσα να πήγαινα πίσω στη διαδήλωση του ’99 και πάλι θα σήκωνα τη ματωμένη φανέλα», λέει. Αυτό που περιμένει τώρα, είναι να βγει το Ιράν από τη δίνη της βίας στην οποία έχει εγκλωβιστεί και μια μέρα να μπορέσει να επιστρέψει στην πατρίδα του. Ελεύθερος.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: