Γιαννης Παπαδοπουλος

Ζωή μέσα στην σπηλιά

In Ρεπορτάζ on Μαρτίου 1, 2010 at 2:58 μμ

Η Νίνα Ατούν στο σπίτι της στην Αστόρια, με τη φωτογραφία του γάμου της.

Στα χρόνια της Κατοχής η Νίνα Ατούν κρυβόταν στο Πήλιο σε υπόγεια, χαντάκια και σπηλιές για να γλιτώσει από τα δρομολόγια του θανάτου στοΆουσβιτς. Αρκούσε όμως ένα κλάμα για να τηνπροδώσει. Στην αγκαλιά της κρατούσε τον νεογέννητο γιο της.

Το σπίτι της στην Αστόρια είναι λουσμένο στο φως. Η Νίνα Ατούν μπαίνει στο σαλόνι με συρτά βήματα. Κρατάει έναν δίσκο με κουλουράκια και ελληνικό καφέ για τον γιο της, τον Ασέρ Ματαθιά. Δεν μοιάζει για 89 ετών. Ίσως είναι η ενέργεια και οι επαναστατικές της τάσεις που ξεγελούν. Επιλέγει να καθήσει σε μια πλαστική καρέκλα. Με προτροπές του γιου της μετακομίζει σε πιο αναπαυτική πολυθρόνα. Όταν όμως θέλει να σε ταξιδέψει στο παρελθόν, δεν διστάζει να σηκωθεί όρθια. Κουνάει το δάχτυλό της, μιλάει δυνατά και σε κοιτά στα μάτια. Το επίμονο σφύριγμα του ακουστικού της συνοδεύει τα λόγια της. Αλλά οι διηγήσεις της δεν χάνουν τη ζωντάνια τους.

Πάνω από εξήντα χρόνια πέρασαν από τότε που η κ. Ατούν κρυβόταν από τα γερμανικά στρατεύματα στην Ελλάδα. Ακόμα και σήμερα που ζει στην Αμερική οι μνήμες της δεν έχουν ξεθωριάσει. Δεν έχει λησμονήσει το «σκοτεινό δωμάτιο», εκεί όπου γέννησε τον γιο της.

Η Νίνα Ατούν μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη σε μια εύπορη οικογένεια. Στα 19 της ερωτεύθηκε τον Ιάκωβο Ματαθιά. Αν και οι δύο νέοι συνδέονταν με συγγένεια- ήταν ξαδέρφια- αποφάσισαν να παντρευτούν και να ζήσουν στον Βόλο. Εκεί ο κ. Ματαθιάς έφτιαξε δικό του μαγαζί με είδη ραπτικής. Αντάλλασσε υφάσματα για κότες και αυγά.

Με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα ο ραββίνος Πεσάχ προτείνει στο ζευγάρι να κρυφτεί. Ο Γιώργος και η Ευφροσύνη Στάμου, πελάτες του κ. Ματαθιά, αναλάμβανουν να τους βοηθήσουν. Τους παρέχουν στέγη στο σπίτι τους, στο χωριό Άγιος Λαυρέντιος.

Γέννα στη σπηλιά

Όταν αρχίζουν όμως οι περιπολίες των Γερμανών, τους μετακινούν σε μια γειτονική σπηλιά. «Ο Ασέρ γεννήθηκε εκεί. Δίπλα στο κτήμα μας. Τους είχαν κρύψει εκεί γιατί φοβόντουσαν ότι θα τους πιάσουν. Και κάθε δύο μέρες τους πήγαιναν τρόφιμα» λέει σήμερα ο Θανάσης Στάμος που θυμάται την ιστορία από τις διηγήσεις του πατέρα του.

«Ήταν Δεκέμβρης του ΄43 και έπρεπε να γεννήσω μόνη μου. Χωρίς γιατρό, χωρίς μαμμή, χωρίς τίποτα. Και ήμουν και πρωτάρα», λέει η κ. Ατούν. Σε περίπτωση που την έπιαναν οι Γερμανοί είχε ζητήσει από την Ευφροσύνη Στάμου να πάρει το παιδί της και να το φροντίσει σαν δικό της. «Αν είναι αγόρι θα το βγάλω Απόστολο, θα το βαφτίσω χριστιανό» τής είχε πει αυτή. «Δεν με νοιάζει. Κάνε ό,τι θες. Αρκεί να ζήσει» ήταν η απάντηση της κ. Ατούν. Όταν γεννήθηκε ο Ασέρ, ο πατέρας του τού έκοψε τον ομφάλιο λώρο με το ίδιο ψαλίδι που χρησιμοποιούσε για να κόβει υφάσματα στο μαγαζί του.

Εισβολή στο σπίτι

Η κ. Ατούν ζούσε κυνηγημένη για δύο χρόνια, από το 1942 έως το τέλος του 1944. Οι γονείς της και δύο από τα αδέρφια της είχαν σταλεί στα στρατόπεδα θανάτου μαζί με χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης. Από εκεί δεν γύρισαν ποτέ.

«Ποτέ δεν κοιμόμουν ήσυχη. Ήταν πολύ επικίνδυνο. Φοβόμουν ότι μπορεί να μας πιάσουν» λέει η κ. Ατούν. Τον Μάρτιο του 1944 περίπου 130 Εβραίοι, από τους 1.000 που ζούσαν τότε στον Βόλο, οδηγήθηκαν στο Άουσβιτς. Οι υπόλοιποι γλίτωσαν

με τη βοήθεια των συμπολιτών τους. Μια μέρα, Γερμανοί στρατιώτες εισέβαλαν στην οικία των Στάμου. Εκεί βρήκαν μόνο την κ. Ατούν με τον Ασέρ στην αγκαλιά της. «Δεν με πείραξαν. Ευτυχώς δεν είχα κάνει περιτομή στο μωρό γιατί υπό αυτές τις συνθήκες δεν διαθέταμε τα κατάλληλα μέσα» λέει η κ. Ατούν.

Ένας στρατιώτης κοίταξε το βρέφος και χαμογέλασε. Πριν φύγει της είπε ότι είχε και αυτός ένα παιδί στο Αμβούργο.

Μετά τον σεισμό στην Αμερική

Μετά τον πόλεμο η οικογένεια Ματαθιά μάταια προσδοκούσε καλύτερες μέρες στην Ελλάδα. Αν και πολλές οικογένειες Εβραίων είχαν δημιουργήσει εύρωστες επιχειρήσεις στον Βόλο, ο Ιάκωβος Ματαθιάς προσπαθούσε να στήσει ξανά το μαγαζί του.

Στον σεισμό του 1955 όμως, καταστράφηκε το σπίτι τους. Έμειναν σε σκηνές μέχρι που η οργάνωση Ηebrew Ιmmigrant Αid Society της εβραϊκής κοινότητας στην Αμερική, προσφέρθηκε να τους βοηθήσει.

Έναν χρόνο αργότερα, η οικογένεια έφτασε στην Αμερική. Ο Ιάκωβος Ματαθιάς δούλευε σε ένα εργοστάσιο με αμοιβή ένα δολάριο την ώρα.

Αν και Εβραίος, εργαζόταν και τα Σάββατα και συμπλήρωνε μεροκάματα σε ένα χασάπικο.

Πλέον είχε να θρέψει τέσσερα στόματα, αφού η οικογένειά του είχε μεγαλώσει. Όταν μάζεψε χρήματα, άνοιξε με 2.000 δολάρια δικό του μπακάλικο στην Αστόρια.

Ο γιος της κ. Ατούν, Ασέρ, σπούδασε στο Λονγκ Άιλαντ και σήμερα διδάσκει Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο St. John΄s. «Θαυμάζω το θάρρος της οικογένειας που μας βοήθησε. Πόσες είναι άραγε οι πιθανότητες να γλιτώσεις όταν τόσοι πολλοί γύρω σου χάνονται», λέει.

Ο Ιάκωβος Ματαθιάς κράτησε το μπακάλικο στην Αστόρια μέχρι τον θάνατό του, το 1997. Η κ. Ατούν φορά ακόμα τη βέρα της και δίπλα στο προσκεφάλι της… ξαποσταίνει μια ασπρόμαυρη εικόνα από τον γάμο τους. «Αφού τον παντρεύτηκα, υπέφερα πολύ», λέει. «Δεν είχαμε εύκολη ζωή. Πείνασα πολύ. Αλλά ποτέ δεν το μετάνιωσα. Με αγαπούσε πραγματικά».
Με μια ματιά

Στις αρχές του 20ού αιώνα οι Έλληνες Εβραίοι έφταναν τους 10.000.

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τις προσαρτήσεις εδαφών ο αριθμός έφτασε στους 100.000. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι απώλειες της ελληνικής εβραϊκήςκοινότητας έφτασαν το 87%. Οι περισσότεροιΕβραίοι οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου.

Σήμερα οι Έλληνες Εβραίοι φτάνουν τους 5.000. Κατά τα μεταπολεμικά χρόνια πολλοί ήταν αυτοί που μετανάστευσαν στις ΗΠΑ.

Πηγή:Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος

(Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στα «ΝΕΑ» στις 27 Φεβρουαρίου 2010)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: