Γιαννης Παπαδοπουλος

Η ιστορία ενός λευκού που έζησε ως μαύρος

In Ρεπορτάζ on Μαρτίου 8, 2010 at 5:22 πμ

Ο Κλάρενς Κινγκ, ο λευκός που κατάφερε να ζήσει ως μαύρος.

Ο Κλάρενς Κινγκ ήξερε να λέει ψέματα. Για 13 χρόνια ο διακεκριμένος γεωλόγος του 19ου αιώνα ζούσε διπλή ζωή. Αν και λευκός, με γαλάζια μάτια και ξανθά μαλλιά, ο Κινγκ παρίστανε τον μαύρο υπάλληλο τρένου Τζέιμς Τοντ. Ήταν παντρεμένος με μαύρη και είχε μαζί της πέντε παιδιά. Έναν αιώνα μετά το θάνατό του, η ιστορικός Μάρθα Σαντγουάις έγραψε σε βιβλίο την ιστορία του. Τη συναντήσαμε στην Αμερική για να μας πει πώς ο Κινγκ διέσχισε τη γραμμή του χρώματος.

Ήταν ένας λευκός άνδρας που σπούδασε στο πανεπιστήμιο Princeton, δειπνούσε στο Λευκό Οίκο και σύχναζε με την ελίτ του Μανχάταν. Οι ευγενικοί τρόποι του, το καλοκουρεμένο μούσι του και τα φίνα του κουστούμια μαρτυρούσαν την αριστοκρατική του καταγωγή. Ακόμη και στο γενεαλογικό του δέντρο βρίσκονταν πρόγονοι που είχαν υπογράψει τη Μάγκνα Κάρτα. Με βάση τα ιδεώδη της μετεμφυλιακής Αμερικής ο Κλάρενς Κινγκ δεν μπορούσε να είναι πιο «λευκός».

Πραγματικός «τζέντλεμαν», αλλά και ένας από τους πιο διάσημους ανθρώπους της εποχής του. Ο Κινγκ έγινε γνωστός με τις έρευνές του στον 14ο Παράλληλο. Ήταν ο γεωλόγος που χαρτογράφησε τη Δύση και τον αποκάλεσαν «Βασιλιά των Διαμαντιών» όταν αποκάλυψε μια απάτη σε αδαμαντορυχείο. Ένας από τους πιο γοητευτικούς άνδρες της υψηλής κοινωνίας που κάθε παρέα ήθελε στο τραπέζι της.

Κι όμως, ο Κινγκ, ο άνδρας με τις περγαμηνές, την όψη και τους τρόπους «λευκού» έζησε για 13 χρόνια μια διπλή, κρυφή ζωή. Όταν δεν κάπνιζε πούρα σε ιδιωτικές λέσχες του Μανχάταν, διέσχιζε τη γέφυρα του Μπρούκλιν και γευμάτιζε με τη μαύρη γυναίκα του και τα παιδιά τους σε μια εργατική γειτονιά Αφροαμερικανών. Ο Κινγκ παρίστανε τον μαύρο υπάλληλο τρένου, Τζέιμς Τοντ. Απόγονο ενός μικτού γάμου. Μαύρο στην ψυχή, στους τρόπους, στις εμπειρίες -ακόμα κι αν το δέρμα του έλεγε διαφορετικά. Κανείς από τους αριστοκράτες φίλους του δεν ήξερε το μυστικό του. Ούτε καν η γυναίκα του είχε ιδέα ότι ο Τοντ ήταν στην πραγματικότητα ένας από τους πιο διάσημους άνδρες της γενιάς του. Ακόμα και οι γείτονές του στη μαύρη συνοικία πίστεψαν το ψέμα του, σε σημείο που ο Κινγκ έγινε γενικός γραμματέας της Εθνικής Οργάνωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων (N.A.A.C.P.).

Πάνω από μια δεκαετία ο Κινγκ κράτησε τα χείλη του σφραγιστά. Αποκάλυψε την αλήθεια μόνο στο κρεβάτι του πόνου το 1901, σε ένα γράμμα προς τη γυναίκα του λίγο πριν πεθάνει από φυματίωση.

Έναν αιώνα μετά, η ιστορικός της Δύσης, Μάρθα Σαντγουάις, έγραψε σε βιβλίο την ιστορία του Κινγκ. Τη συνάντησα στο Άμχερστ της Μασαχουσέτης για να βρω απαντήσεις σε μια ιστορία απίστευτη. Πώς κατάφερε ο Κινγκ να αλλάζει φυλή διασχίζοντας απλώς τη γέφυρα του Μπρούκλιν; Πώς γίνεται ένας λευκός να πείθει τους πάντες ότι είναι μαύρος;

Αν και αδιανόητο, το πέρασμα του Κινγκ εξηγείται από τους κανόνες μιας Αμερικανικής κοινωνίας σε σύγχηση. Μιας κοινωνίας στην οποία η ανάγκη αυτοπροσδιορισμού είναι αυτοσκοπός και η φυλετική ταυτότητα μοιάζει με τα νέα ρούχα του αυτοκράτορα: δεν τα βλέπουμε, αλλά τα φανταζόμαστε.

Στα χρόνια του Κινγκ, πολλοί μιγάδες προσπάθησαν να περάσουν ως λευκοί και να δραπετεύσουν από μια ζωή φτωχική. Σχεδόν κανένας όμως -ειδικά ένας φημισμένος επιστήμονας- δε θα ρίσκαρε να διασχίσει την άλλη όχθη και από λευκός να γίνει μαύρος.

ΜΙΑ ΣΤΑΓΟΝΑ

Το γραφείο της Μάρθας Σαντγουάις είναι ένα ηλιόλουστο δωμάτιο σε ένα κτίριο που θυμίζει μεσαιωνικό κάστρο στη φοιτητούπολη Άμχερστ. Η Σαντγουάις, μια μικροσκοπική γυναίκα με μοναχικές άσπρες τρίχες στα μαλλιά και μοβ σκιά στα μάτια, δεν μπορεί να κρύψει τον ενθουσιασμό της για το νέο της βιβλίο «Passing Strange» («Παράξενο Πέρασμα»). Έχει καρφιτσώσει το εξώφυλλο στην πόρτα του γραφείου της και  διαπραγματεύεται με το Χόλυγουντ τη μεταφορά της ιστορίας σε ταινία.

«Στη βιογραφία του Κινγκ, από τις 400 σελίδες είχαν αφιερώσει μόνο τέσσερις στον δεσμό του με μια μαύρη γυναίκα», λέει. «Πώς είναι δυνατόν, σκέφτηκα, αυτός ο άνδρας να έχει μια κρυφή ζωή για 13 χρόνια και κανείς να μη νοιάζεται; Εδώ ο πρόεδρος Κλίντον για κάτι που κράτησε 30 λεπτά έγινε σκάνδαλο σε ολόκληρο τον κόσμο…» Μετά από έρευνα σχολαστική η Σαντγουάις βρήκε το στοιχείο που θα της εξασφάλιζε μια ιστορία εκπληκτική: Ο Κινγκ όχι μόνο είχε για 13 χρόνια κρυφό δεσμό, αλλά παρίστανε τον μαύρο.

Στην κρυφή ζωή του ο Κινγκ ήταν γνωστός ως Τζέιμς Τοντ, Pullman Porter, δηλαδή υπάλληλος τρένων -μια δουλειά που εκείνα τα χρόνια μόνο ένας μαύρος μπορούσε να κατέχει. Ήταν παντρεμένος με την Άντα Κόουπλαντ, μια πρώην σκλάβα γεννημένη στις φυτείες της Τζόρτζια. Και μαζί είχαν πέντε παιδιά.

«Μετά τον αμερικανικό εμφύλιο, το έθνος αγχώθηκε στο πώς θα καθορίσει τη φυλή κάθε ανθρώπου. Πώς θα ξεχωρίσει μαύρους και λευκούς», εξηγεί η Σαντγουάις. «Έτσι σύμφωνα με τους νόμους της εποχής, ανεξαρτήτως χρώματος, μπορούσε κάποιος να θεωρείται 100% μαύρος εφόσον είχε έστω ένα μαύρο πρόγονο. Μια σταγόνα μαύρου αίματος ήταν αρκετή για να διαλύσει όλες τις λευκές».

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΓΑΠΗ

«Νομίζω ότι το έκανε από αγάπη», λέει η Σαντγουάις. «Ερωτεύτηκε μια μαύρη γυναίκα και ένιωσε παγιδευμένος. Δεν μπορούσε να την πλησιάσει ως λευκός. Αν παντρευόταν εκείνη την εποχή μια μαύρη θα κατέστρεφε την αυστηρή μητέρα του, επαγγελματικά θα κατέληγε στον πάτο και κοινωνικά κανένας από τους ρατσιστές φίλους του δε θα στεκόταν δίπλα του».

Ο Κινγκ έτρεφε πάντα ιδαίτερη συμπάθεια για τις γυναίκες άλλης φυλής. Του φάνταζαν εξωτικές, πρωτόγονες, θελκτικές. Δεν ξέρουμε πώς γνώρισε την Κόουπλαντ. Ίσως την παρατήρησε σε ένα σπίτι φίλων όπου δούλευε ως υπηρέτρια. Ίσως τη συνάντησε τυχαία μια μέρα στο δρόμο και την ακολούθησε. Ή την είδε σε κάποιο από τα μπαρ μαύρων στο Μπρούκλιν όπου καμιά φορά περνούσε τις νύχτες του.

Εύκολα θα μπορούσε κάποιος να  αμφισβητήσει την αγάπη του Κινγκ για την Κόουπλαντ. Πώς γίνεται ένας ψεύτης σαν αυτόν να αγαπά πραγματικά; Η Σαντγουάις όμως έχει διαφορετική άποψη.

«Θεωρώ ότι ήταν μια τραγική φιγούρα», λέει. «Θα μπορούσε να την έχει απλά σαν ερωμένη, όπως τόσοι άλλοι λευκοί της εποχής του. Επέλεξε όμως να την παντρευτεί, να κάνει μαζί της παιδιά, να τους φτιάξει σπίτι με υπηρέτες. Δεν ήταν απλά μια σεξουαλική σχέση».

ΤΑ ΨΕΜΑΤΑ

Το έργο του Κινγκ δε γινόταν δύσκολο λόγω του χρώματός του, αλλά λόγω των εμπειριών του. Για να πείσει ότι ήταν μαύρος έπρεπε να σκαρφιστεί ιστορίες μοναδικές. Έπρεπε να μιλάει για τα ταξίδια του με το τρένο, για τους γονείς και τους προγόνους του. «Ακόμα απορώ πώς κατάφερνε να λέει όλα αυτά τα μικρά ψέματα για να στηρίξει το μεγαλύτερο ψέμα», λέει η Σαντγουάις. «Όταν οι αριστοκράτες φίλοι του μιλούσαν για γυναίκες, δεν μπορούσε να τους πει ότι ήταν παντρεμένος. Δεν μπόρεσε καν να μοιραστεί μαζί τους τη θλίψη για το θάνατο ενός από τα παιδιά του. Πρέπει να ήταν πολύ βασανιστικό».

Ο Κινγκ δεν άφηνε τίποτα στην τύχη. Απέφευγε να φωτογραφίζεται μαζί με τη γυναίκα του ή να βάζει την υπογραφή του δίπλα στη δικιά της σε οποιοδήποτε έγγραφο. Δέχτηκε να την παντρευτεί σε εκκλησία με παπά, μόνο και μόνο γιατί με αυτόν τον τρόπο -τότε- δε θα υπήρχε δημόσιο έγγραφο που να αποδεικνύει το γάμο τους. Δεν ξέρουμε πόσο χρόνο περνούσε σπίτι του ή τι δικαιολογίες σκαρφιζόταν για να φύγει. Πάντως η ψεύτικη δουλειά του ως υπάλληλος τρένου του επέτρεπε να εξαφανίζεται και να πραγματοποιεί τις έρευνές του ως γεωλόγος ή να ζει ως Κινγκ στο Μανχάταν.

Για την Κόουπλαντ το χρώμα του Κινγκ ήταν μια ένδειξη ανωτερότητας. Το να είσαι πιο ανοιχτόχρωμος μαύρος ήταν προνόμιο στην κοινωνία των Αφροαμερικανών. Σήμαινε καλύτερη δουλειά με περισσότερα λεφτά. Και η Κόουπλαντ ήταν ευτυχισμένη και σίγουρη για τον εαυτό της. Γεγονός που μαρτυρά ένα πάρτι μασκέ που έκανε για την κοινωνία του Μπρούκλιν. Ένα πάρτι στο οποίο κάλεσε και δημοσιογράφους της μαύρης κοινότητας.

«Αν ήμουν η γυναίκα του θα ένιωθα προδομένη», λέει η Σαντγουάις. «Θα ήμουν τόσο πολύ θυμωμένη… Η Κόουπλαντ όμως δεν έδειξε να ταράζεται τόσο. Μετά το θάνατό του προσπάθησε δικαστικά να διεκδικήσει το όνομα και την περιουσία για να εξασφαλίσει το μέλλον των παιδιών της. Στο τέλος της ιστορίας, ο ήρωας είναι αυτή: Μια σιωπηλή φιγούρα που γίνεται δυναμική».

Η Κόουπλαντ δεν κέρδισε την κληρονομιά του Κινγκ στη δίκη γιατί δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι ήταν παντρεμένοι. Κατάφερε όμως να δώσει το όνομά του στα παιδιά τους. Πέθανε σε ηλικία 103 ετών -μια από τις τελευταίες σκλάβες που έζησε αρκετά για να ακούσει το λόγο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, «Έχω ένα όνειρο».

ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ιστορία του Κλάρενς Κινγκ, σύμφωνα με την Σαντγουάις, δεν είναι απλώς ένα ρομάντζο. Είναι μια ιστορία με έννοιες σύνθετες όπως: φυλή και ταυτότητα. «Ο Κινγκ έδειξε με το παράδειγμά του ότι το χρώμα δεν καθορίζει τη φυλή», λέει η ιστορικός. «Ακόμα απορώ γιατί λέμε στην Αμερική ότι ο Ομπάμα είναι μαύρος. Είναι μιγάς: 50% μαύρος, 50% λευκός. Το ότι τον θεωρούμε μαύρο, δείχνει ότι ακόμα βρισκόμαστε στην εποχή της θεωρίας της σταγόνας. Μια μαύρη σταγόνα αίματος αρκεί…»

Ακόμα και σήμερα όμως το πέρασμα σε άλλες φυλές παραμένει κομμάτι της αμερικανικής κουλτούρας. Στην ιστορία της Αμερικής οι πρώτοι Ιρλανδοί μετανάστες θεωρούνταν και αντιμετωπίζονταν ως μαύροι. Έπειτα οι Εβραίοι ήταν οι ξένοι και απόκληροι για να πάρουν τη θέση τους οι Λατίνοι και σήμερα να έρθει η σειρά των Αράβων.

Ίσως αν ζούσε σήμερα ο Κλάρενς Κινγκ να μπορούσε να δώσει ο ίδιος εξηγήσεις και να πει το λόγο που οδήγησε τις πράξεις του. Αν τον είχε πάντως μπροστά της η Σαντγουάις ξέρει τι θα το ρωτούσε: «Τι σκεφτόσουν στο κρεβάτι του θανάτου; Μετάνιωσες; Ή άξιζε το ρίσκο;»

(Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» στις 4 Απριλίου 2009)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: