Γιαννης Παπαδοπουλος

Οι λαθρεπιβάτες της απόγνωσης

In Ρεπορτάζ on Μαρτίου 7, 2011 at 5:21 μμ

Στην είσοδο του λιμανιού της Ηγουμενίτσας στήνουν καρτέρι οι λαθρεπιβάτες της απόγνωσης. Εκατοντάδες παράνομοι μετανάστες χυμούν στις νταλίκες. Γαντζώνονται από τη ρεζέρβα, αγκαλιάζουν τον πίσω άξονα, τρυπώνουν στην αεροτομή. Για να ταξιδέψουν στην Ιταλία και τη νέα τους ζωή.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γιάννης Παπαδόπουλος

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Enri Canaj

Μαζεύονται σαν πέσει ο ήλιος. Αράζουν στις μπαριέρες της Εγνατίας Οδού, ή κόβουν βόλτες στη μέση του δρόμου. Είναι πάνω από 200. Με πρόσωπα ξεραμένα από το κρύο. Φορούν μπλούζες που σακουλιάζουν πάνω τους, λασπωμένα παπούτσια και σκούφους φαγωμένους απ’ τον σκόρο -ό,τι βρήκαν στα σκουπίδια. Δεν έχουν σακίδια στην πλάτη. Άλλωστε, έτσι όπως ταξιδεύουν δεν μπορούν να κουβαλήσουν πολλά.

Περιμένουν τις πρώτες νταλίκες που θα πλησιάσουν το λιμάνι της Ηγουμενίτσας. Όταν αυτές εμφανίζονται ομάδες των είκοσι ατόμων φράζουν με τα σώματά τους το δρόμο. Οι υπόλοιποι ορμούν στις καρότσες σαν πιράγχας. Κρύβονται στις παλετοθήκες, εισβάλουν στην καμπίνα, γραπώνονται κάτω απ’ το σασί. Άλλοι σκαρφαλώνουν πάνω στα φορτηγά για να σκίσουν το μουσαμά και να χωθούν στο εμπόρευμα. Οι οδηγοί προσπαθούν να τους αποφύγουν με ελιγμούς, ή να τους τρομάξουν αναπτύσσοντας ταχύτητα. Είναι παράνομοι μετανάστες που προσπαθούν να περάσουν στην Ιταλία και από εκεί στη δυτική Ευρώπη.

Οι κάτοικοι της Ηγουμενίτσας τους βλέπουν στα μέρη τους από το 2002. Κούρδοι τότε οι περισσότεροι, κάθονταν το πολύ για ένα δίμηνο. Το πέρασμα ήταν πιο εύκολο. Ο έλεγχος πιο χαλαρός. Το τελευταίο εξάμηνο όμως έχει αυξηθεί ο αριθμός τους και το διάστημα παραμονής τους. Πάνω από 600 έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή, αφού το ταξίδι απέναντι μοιάζει ακατόρθωτο. Οι περισσότεροι είχαν δοκιμάσει την τύχη τους στην Πάτρα. Δεν τα κατάφεραν εκεί και αναζήτησαν άλλο λιμάνι. Στην Ηγουμενίτσα έστησαν παράγκες, τρέφονται από τους κάδους και συγκρούονται κατά καιρούς μεταξύ τους για τα ορμητήρια. Οι ντόπιοι άλλοτε τους αντιμετώπιζαν ως πρόβλημα στις παρυφές της πόλης. Ώσπου οι καταυλισμοί πλησίασαν τα δικά τους σπίτια.

ΟΙ ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΟΙ

Από το Αφγανιστάν στην Ελλάδα. Σπίτι του, ένα βαν στον ελαιώνα Λαδοχωρίου στην Ηγουμενίτσα. (Φωτογραφία: Enri Canaj)

Οι παράνομοι μετανάστες έχουν χωρίσει με εθνοτικά κριτήρια τα μέρη όπου κατοικούν. Στο βουνό μένουν οι Αφρικανοί. Οι Αφγανοί με τους Ιρακινούς έχουν εγκατασταθεί στον ελαιώνα. Στις πευκόφυτες πλαγιές του Λαδοχωρίου μια κοινωνία σκαρφάλωσε στα βράχια. Εκατοντάδες έχουν φτιάξει εκεί το δικό τους καταυλισμό με ξύλα, νάιλον και ψάθες. Ανεβαίνουμε το γλιστερό μονοπάτι που οδηγεί στα σπίτια τους. Πατάμε σε απομεινάρια εστιών που είχαν ανάψει για να ψήσουν ή να ζεσταθούν. Αποφάγια και σκουπίδια έχουν σχηματίσει λοφάκια έξω από τις σκηνές. Ο αέρας μυρίζει μούχλα και απλυσιά. Δύο Σουδανοί παίζουν χαρτιά. Τρεις Μαροκινοί αναζητούν σε ένα χάρτη τα ιταλικά λιμάνια και μια παρέα Αλγερινών τραγουδά χτυπώντας ένα τουμπερλέκι. Ανά δύο εβδομάδες, στα πόδια του βουνού σταματά το μαύρο βαν του ιερέα Θεόδωρου Ζώη. Τους φέρνει φαγητό. Οι μερίδες δεν φτάνουν για όλους. Καθημερινά, αρκετοί ζητιανεύουν στην πόλη. Ο Κώστας Παππάς, υπάλληλος σε φούρνο στο λιμάνι, τους δίνει 60 κιλά ψωμί. «Φρέσκο, παλιό, τα πάντα. Τους λυπάσαι. Κάθονται απ’ έξω και περιμένουν να τους βοηθήσεις. Δεν έχουν προκαλέσει πολλά προβλήματα σε εμάς, αλλά ο κόσμος φοβάται. Το βράδυ δύσκολα κυκλοφορεί», λέει.

Στον ελαιώνα κοιμούνται σε δύο παρατημένα αμάξια, σε αυτοσχέδια κλουβιά που θυμίζουν κοτέτσια, ή σε σκηνές με δάπεδο την υγρή γη. Δίπλα τους ορθώνεται η σομόν βίλα του Νικηφόρου Κυράνα, περιτοιχισμένη με δίμετρο φράχτη και εξοπλισμένη με κάμερα στο θυροτηλέφωνό της. «Από τη μέρα που είχα ρίξει μπετά, πριν οκτώ χρόνια, είχαν έρθει εδώ Κούρδοι πρόσφυγες. Είχα φέρει την αστυνομία για να τους διώξω. Τώρα μου ζητούν νερό και ρεύμα. Δεν τους δίνω. Γιατί μετά ξέρω ότι θα μαζευτούν κι άλλοι εδώ», λέει.

Η συνύπαρξη των παράνομων μεταναστών στους καταυλισμούς δεν είναι πάντοτε αρμονική. Σύμφωνα με την αστυνομία έχουν σημειωθεί τουλάχιστον δύο επεισόδια μεταξύ τους με μαχαιρώματα και πετροπόλεμο που προκάλεσαν φθορές σε καταστήματα και αυτοκίνητα κατοίκων της περιοχής. «Είμαστε μια ομάδα. Αν πειράξει ένας κάποιον δικό μας έχει πρόβλημα με όλους», μας λένε μετανάστες από την Ερυθραία. Ενώ οι Κούρδοι αποδίδουν τις συμπλοκές στους Βορειοαφρικανούς που μεθούν και προκαλούν φασαρίες. Τα μόνα περιστατικά παραβατικότητας που αφορούν τον ντόπιο πληθυσμό είναι κλοπές σε κότες ή κήπους. Τους τελευταίους μήνες όμως έχουν σημειωθεί δύο ένοπλες επιθέσεις Ελλήνων εναντίον μεταναστών. Ο ιδιοκτήτης ενός βενζινάδικου πυροβόλησε μια ομάδα που προσπαθούσε να επιβιβαστεί σε φορτηγό, ακρωτηριάζοντας έναν από αυτούς στα γεννητικά του όργανα. Άλλος κάτοικος τραυμάτισε με αεροβολό όπλο στο πρόσωπο έναν παράνομο μετανάστη.

Αρκετοί ντόπιοι τους έχουν προσφέρει δουλειές, με μικρές απολαβές, χωρίς ασφάλιση. Ελάχιστοι είναι όμως αυτοί που θέλουν να εργαστούν. Κοιμούνται μέχρι αργά το μεσημέρι στις σκηνές τους, αποκαμωμένοι από το ξενύχτι στο λιμάνι. Ή σκοτώνουν το χρόνο της αναμονής μέχρι το επόμενο καρτέρι κλωτσόντας μια κουρελιασμένη μπάλα σε ένα εργοτάξιο. Η ανάγκη της επιβίωσης δεν είναι ίδια για όλους. Ο 30χρονος Καρίμ από την Αλγερία μας δείχνει ένα φθαρμένο χαρτί της Western Union. Κάθε δίμηνο συγγενείς του από τη Γαλλία του στέλνουν 800 ευρώ. Από αυτά ζει. Ενώ ο Αφγανός Χαμίντ Αζιζί μαζεύει σκόρπια μεροκάματα στον ελαιώνα για να αγοράσει τρόφιμα στους συμπατριώτες του. Τον συναντάμε σκαρφαλωμένο σε μια ελιά, να ραβδίζει τα κλαδιά της. Πληρώνεται με ένα ευρώ την ώρα από τον ιδιοκτήτη του κτήματος. «Είμαι 17 ετών, αλλά νιώθω 25. Αν ζήσεις ένα βράδυ εδώ γερνάς. Δεν έχεις τίποτα. Νερό, ρεύμα, φαγητο», λέει. «Ονειρεύομαι να αποκτήσω διαβατήριο σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Να ζήσω σε ένα σπίτι. Όχι σαν ζώο». Ο Αζιζί θα φύγει από το χωράφι το απόγευμα και με τα πόδια θα φτάσει στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας. Για μία ακόμη προσπάθεια.

Ο έλεγχος. Οι ελληνικές λιμενικές αρχές δεν διαθέτουν κάμερες θερμικής απεικόνισης όπως οι Ιταλοί. (Φωτογραφία: Enri Canaj)

Η ΦΥΓΗ

Το ραντεβού της φυγής δίνεται κάθε μέρα στις 17:30. Περίπου δέκα αστυνομικοί προσπαθούν με παραινέσεις ή σκίζοντας τον αέρα με τα γκλομπ να απομακρύνουν τους παράνομους μετανάστες από τα φορτηγά. Ο όχλος τους εμπαίζει. Πλησιάζουν τις καρότσες. Τους κυκλώνουν. Προσπαθούν να χωθούν στον τράκτορα όταν δεν τους κοιτούν. Γέλουν όταν οι αστυνομικοί χάνουν τον έλεγχο και βρίζουν. «Στην Πάτρα ορμούσαν από τα φανάρια. Εδώ περιμένουν στην πύλη. Ένας κρεμόταν από τη ρεζέρβα μου. Την ώρα που πήγα να μπω στο πλοίο το αυτοκίνητο βρήκε. Τον άκουσα να φωνάζει. Θα τον έλιωνα. Παίζουν τη ζωή τους για να φύγουν. Δεν λογαριάζουν τίποτα», λέει ο Βαγγέλης Αχλαδάς, 35 χρόνια οδηγός νταλίκας που κάθε εβομάδα κάνει το δρομολόγιο για Ιταλία.

Το πέρασμα μοιάζει αδύνατο. Μετά την είσοδο τους περιμένει το λιμενικό. Απέναντι οι κάμερες θερμικής απεικόνισης των Ιταλών. Κάποιοι επιμένουν μήνες. Άλλοι έχουν κλείσει πάνω από χρόνο. Οι οδηγοί έχουν μάθει τα κόλπα τους. Ξέρουν πού να κοιτάξουν. Το ίδιο και οι αρχές. Το κυνήγι των φορτηγών πέρα από κίνηση απόγνωσης έχει λάβει πλέον το χαρακτήρα πανηγυριού. Μια καθιερωμένη μάζωξη. Μια έκρηξη αδρεναλίνης. Μια ψευδαίσθηση προσπάθειας.

Απ’ όσους τα καταφέρνουν, οι περισσότεροι επιστρέφουν άμεσα. Οι Ιταλοί επαναπροώθησαν στην Ηγουμενίτσα 1.412 άτομα μέσα στο 2010. Ενώ το ίδιο διάστημα οι ελληνικές λιμενικές αρχές εντόπισαν μέσα στο λιμάνι 725 παράνομους μετανάστες. Στους δύο χώρους κράτησης που δεν ξεπερνούν τα 70 τ.μ. στιβάζονται σήμερα 80 άτομα. Η αστυνομία προσπαθεί να τους αποσυμφορήσει μοιράζοντάς τους στην Άρτα ή τα Ιωάννινα. Η κράτησή τους διαρκεί από πέντε μέρες έως δύο μήνες. Όπως εξηγεί ο αστυνομικός διευθυντής Θεσπρωτίας, Βασίλης Μίαρης, οι Αφγανοί, Σομαλοί και Κούρδοι αφήνονται σύντομα ελεύθεροι. Οι Αλγερινοί και Μαροκινοί μένουν παραπάνω γιατί υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες απέλασής τους.

Η επιστροφή στα κράτη τους είναι ένα ενδεχόμενο που σκέφτονται όλο και περισσότεροι παράνομοι μετανάστες στην Ηγουμενίτσα. Ο Ιρακινός Γιάκταρ Αμπάς πιάστηκε τρεις φορές στην Ιταλία και στάλθηκε πίσω στην Ελλάδα. «Δεν θέλω να πάω στην Αθήνα. Δεν έχω μέρος να κοιμηθώ εκεί. Τελείωσα και με την Ιταλία. Πάει ένας χρόνος που προσπαθώ. Δεν έχω τύχη. Τώρα θέλω να γυρίσω στην πατρίδα μου», λέει.

Άλλοι ακολουθούν νέα μονοπάτια. Ο Εζελτνίν Αμπντελραχμάν, 32 ετών δικηγόρος από το Σουδάν, προσπάθησε να φτάσει στην Ιταλία με τα πόδια. Τον έπιασαν δύο φορές. Στο Μαυροβούνιο και την Κροατία. Και τον έστειλαν και πάλι στην Ηγουμενίτσα. Έχει τέσσερις μήνες που ζει στον καταυλισμό. Αλλά δεν σκοπεύει να τα παρατήσει. «Μας βλέπουν βρόμικους. Ξέρουν ότι τρώμε από τα σκουπίδια. Αλλά βρήκαμε αυτή τη ζωή εδώ. Οι Έλληνες δεν αντιλαμβάνονται την κατάστασή μας. Δεν χρειάζεται να μου δώσουν χρήματα. Θέλω να με καταλάβουν. Γιατί βρίσκομαι στην Ηγουμενίτσα. Γιατί κρύβομαι κάτω απ’ τα φορτηγά αν και είναι επικίνδυνο», λέει. «Έφυγα από την Αφρική για να σώσω τη ζωή μου και την έχασα εδώ».

(Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ στις 18 Φεβρουαρίου 2011)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: